«Հայֆիլմի» նոր կյանքի խոստումը հին անորոշությունների մեջ. նախարարը այցելել է կինոստուդիան

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը, նախարարի տեղակալ Դանիել Դանիելյանի և Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի տնօրեն Դավիթ Բանուչյանի ուղեկցությամբ, այցելեց «Հայֆիլմ» կինոստուդիա՝ ծանոթանալու ժամանակին խորհրդային կինոարդյունաբերական կենտրոն եղած տարածքի ներկա վիճակին, խնդիրներին և զարգացման հնարավորություններին։ Հատուկ ուշադրություն դարձվեց կինոժառանգության արխիվին․ հնամյա ժապավենները տարիներ շարունակ պահպանվել են այստեղ՝ առանց պատշաճ պահպանության միջավայրի, ինչը վտանգում է ոչ միայն ֆիլմերի որակը, այլև մշակութային հիշողությունը։

Նախարարը կարևորեց կինոժառանգության պահպանման պետական վերահսկողության անհրաժեշտությունը՝ ընդգծելով, որ ժապավենների մաքրումն ու թվայնացումը պետք է դառնան առաջնահերթություն։ Սա անշուշտ կարևոր քայլ է՝ նկատի ունենալով, որ «Հայֆիլմի» արխիվը ընդգրկում է ոչ միայն հայկական, այլև խորհրդային կինոյի ոսկեդարյան էջերը՝ սկսած 1920-ականներից մինչև 1980-ականների վերջը։

Դավիթ Բանուչյանը ներկայացրեց կինոստուդիայի վերագործարկման նախագիծը, որի նպատակն է ազգային կինոարտադրության ակտիվացում և ֆինանսական նոր հոսքերի ներգրավում։ Շեշտվեց մասնավոր հատվածի և արտասահմանյան գործընկերների հետ համագործակցության կարիքը, ինչը ներկայիս փակ շուկայի և պետական սուղ ռեսուրսների պայմաններում միակ իրատեսական ուղին է։ Նախարարի խոսքերով՝ անելիքները շատ են, և անհրաժեշտ է հստակ ժամանակացույց կազմել՝ քայլ առ քայլ իրականացնելու համար ծրագիրը։

Սակայն պետք է արձանագրել, որ սա առաջին փորձը չէ «Հայֆիլմը» նոր շունչ հաղորդելու։ 2005-ին կինոստուդիան մասնավորեցվեց՝ խոստանալով շուրջ 30 մլրդ դրամ ներդրում։ Սակայն ծրագիրը ձախողվեց, և 2015-ին պետությունը վերադարձրեց իր բաժնեմասը՝ փաստացիորեն ստանալով քայքայված և անգործուն տարածք։ Տարածքի վերադարձի համար պետությունը ներդրողին վճարեց: 2019 թվականին Կառավարությունը կրկին փորձ կատարեց կինոստուդիան վարձակալության միջոցով վերակենդանացնել, սակայն պատմությունը կրկին ավարտվեց դատական գործով: 2023 թվականին Ակադեմիական քաղաքի լուրերի ֆոնին դատախազությունը հարուցեց քրեական գործ՝ 2005 թվականի մասնավորեցման ընթացքում պետությանը շուրջ 10 մլն. դոլարի վնաս պատճառելու համար:

Նույնիսկ այսօր՝ վերագործարկման ծրագրի ֆոնին, «Հայֆիլմի» իրավական կարգավիճակն ամբողջությամբ հստակեցված չէ։ ԿինոՊրեսին Պետական գույքի կառավարման կոմիտեից ապրիլին փոխանցված տեղեկություններով՝ ստուդիայի տարածքը դեռևս գտնվում է անորոշ վիճակում։ Թեև այն 2024 թվականին ճանաչվել է որպես «գերակա շահ»՝ ապագա Ակադեմիական քաղաքի կառուցման համար, սակայն «ծրագրի շրջանակներում տարածքների փոխանցման մասով ներկայումս որևէ գործողություն չի իրականացվում, քանի որ գործընթացը դեռևս հստակեցված չէ»։

Այս իրավիճակում հարցեր են առաջանում․ արդյո՞ք իշխանությունների՝ վերագործարկման շուրջ հնչող հայտարարությունները բավարար են՝ հստակ արդյունքներ գրանցելու համար։ Կկարողանա՞ արդյոք պետական համակարգը հաղթահարել տարիներ շարունակ ձգվող իրավական և ֆինանսական անորոշությունները՝ վերադարձնելով «Հայֆիլմին» իր երբեմնի դերակատարումը հայ կինոյում։