Ինչպես հայտնում է Ադրբեջանի Հաշվեքննիչ պալատը, աուդիտն իրականացվում է պետական պատվերով ֆիլմերի արտադրության և կինոարտադրության համար պետական բյուջեից հատկացվող միջոցների օգտագործման գնահատման, ինչպես նաև պետական միջոցների և պետական այլ գույքի կառավարման իրավական ակտերին համապատասխանության գնահատման նպատակով և ընդգրկում է 2022 թվականը և մինչև 2023 թվականի օգոստոսի 01-ն ընկած ժամանակահատվածը:
Բացի Նախարարությունից և Գործակալությունից, աուդիտն իրականացվում է Ջաֆար Ջաբբարլիի անվան «Ադրբեջանֆիլմ» կինոստուդիայում, «Salnamə» տարեգրական և գիտական ֆիլմերի կինոստուդիայում, «Filming Azerbaijan» գործակալությունում, որը ստեղծվել է Ադրբեջանում տեղական և միջազգային ֆիլմերի, հեռուստասերիալների, գովազդային հոլովակների և այլ տեսաբովանդակության արտադրությանն աջակցելու և խրախուսելու համար, ինչպես նաև Ադրբեջանի պետական կինոֆոնդում: Աուդիտի ընթացքում ընդգրկված ժամանակահատվածում ենթակա ստուդիաներին պետական միջոցներ չեն հատկացվել և չեն իրացվել: Աուդիտով ստուգվում են 10,7 մլն մանաթ (մոտ 6,3 մլն դոլար) կազմող միջոցներ:
Ընթացիկ աուդիտը լուսաբանել է նույն խնդրահարույց հարցերը, ինչ նախորդը: Պարզվել է, որ նախորդ վերահսկողական միջոցառման արդյունքներով իրականացված միջոցառումները չեն իրականացվել և թերությունները չեն վերացվել: Այսպես, անցած ժամանակահատվածում կինեմատոգրաֆիայի ոլորտում իրավական ակտերի կատարելագործման բացակայությունը սահմանափակել է նաև պետական պատվերի ծավալը գնահատելու և այդ ֆիլմերի համապատասխանությունը գնահատելու, ինչպես նաև արդարության և թափանցիկության սկզբունքներին համապատասխան մրցույթների անցկացմանը:
Մրցույթներ և ֆինանսավորում
Պետական միջոցների պահանջարկի և դրանց կատարման ցուցանիշների միջև նկատվում են կտրուկ տարբերություններ, թեև մասնավոր ստուդիաների մասնակցությունը ֆիլմերի արտադրությանը ի սկզբանե չէր կանխատեսվում, տարվա ընթացքում այդ ստուդիաներին վճարվել է 9 ֆիլմի արտադրության համար նախատեսված միջոցներ, կատարման ժամանակ նկարահանվել է 2,7 անգամ պակաս գեղարվեստական ֆիլմ, 1 ֆիլմի համար ծախսվել է 34,8 տոկոսով ավելի, քան կանխատեսվում էր:
Անցկացված մրցույթների աուդիտի արդյունքներով պարզվել է, որ ընտրված նախագծերի և սցենարների վերաբերյալ պայմանագրեր շատ դեպքերում չեն կնքվել, իսկ հետագա տարիներին կրկին անցկացվել են նմանատիպ մրցույթներ, 2015-2020 թվականներին չի արտադրվել 282,5 հազար մանաթի (մոտ 16,6 հազար դոլար) չափով ձեռք բերված 20 սցենարով ֆիլմ:
2022 թվականին անցկացված մրցույթը կատարվել է ուշացումով, իսկ 2023 թվականին պայմանագրեր չեն կնքվել մինչև աուդիտի կողմից ընդգրկված ժամանակահատվածի ավարտը, և նախագծերի իրականացումը չի ապահովվել, և միջոցների կատարման ցածր մակարդակը կապված է եղել հենց այդ գործոնների հետ։
Աուդիտում ընդգրկված տարիներին ֆինանսավորվել են նաև մրցույթներին չմասնակցած ֆիլմերը, արտամրցութային նախագծերի համար պետական երկու ստուդիաներին նախորդ տարիներին հատկացվել է 922,1 հազար մանաթ (մոտ 54 հազար դոլար), մյուս ստուդիաների 6 ֆիլմերին նախորդ տարիներին հատկացվել է 3,5 մլն մանաթ (մոտ 2 մլն դոլար):
Որոշ ֆիլմեր, որոնք որոշվել է նկարահանել ընտրված սցենարներով, տարբեր պատճառներով կոնսերվացվել են, ինչը հանգեցրել է ֆինանսական մասով միջոցների անարդյունավետ ծախսմանը։ Որոշ դեպքերում, որպես կանոն, ֆիլմի արտադրությունն սկսելու վերաբերյալ համապատասխան հրաման չի տրվել, ինչպես նաև ֆիլմի արտադրության ժամանակավոր կասեցումը կամ դադարեցումը չի ձևակերպվել համապատասխան հրամանով: 2022 թվականին չի ավարտվել Ջաֆար Ջաբբարլիի անվան «Ադրբեջանֆիլմ» կինոստուդիայի հետ 3 պայմանագրի և «Salnamə» ստուդիայի հետ 1 պայմանագրի կատարումը, որոնցով վճարվել է 304,7 հազար մանաթ (մոտ 18 հազար դոլար)։
Ընդհանուր առմամբ նշվում է, որ հիմնվելով ինչպես նախորդ, այնպես էլ ընթացիկ աուդիտների արդյունքների վրա՝ պետական կինոստուդիաներում ֆիլմերի արտադրության ապահովման հիմնական նպատակը այդ կինոստուդիաների պահպանումն է, և ֆիլմերի արժեքը որոշվում է այդ նպատակով:
Կինոարտադրանքի իրացում
2022-2023թթ. պետական և մասնավոր ստուդիաներում պայմանագրով նշված ֆիլմերի պարամետրերի (ծավալ, տեսակ, ձևաչափ) համեմատությունը Ադրբեջանի Պետֆիլմաֆոնդին փոխանցված ցուցանիշների հետ ցույց է տվել, որ այս կամ այն ուղղությամբ տարբերություններ կան:
Դիտարկվել է նաև կնքված պայմանագրի պայմանների խախտմամբ նկարահանված ֆիլմի ցուցադրման բացառիկ իրավունքը Երրորդ անձի փոխանցելու դեպքը՝ առանց նախարարության համաձայնությունը ստանալու: Որոշ դեպքերում օժանդակ փաստաթղթերի բացակայությունը պայմաններ չի ստեղծել միջոցների և արդյունքների համատեղելիության արդարացի որոշման համար։
Նշվեց, որ պետպատվերով արտադրված ֆիլմերից ստացված եկամուտները կինոստուդիաների եկամուտներում փոքր մասնաբաժին ունեն, իսկ ֆիլմերի անժամանակ ավարտը կամ կոնսերվացումը արդյունք են այն բանի, որ կինոարտադրության գործունեությունը չի հարմարվում ժամանակակից պայմաններին ու մարտահրավերներին: Այսպիսով, «Ադրբեջանֆիլմում» ֆիլմերի ցուցադրման իրավունքի համար միջոցները հիմնականում ստացվել են խորհրդային տարիներին արտադրված ժապավենների ցուցադրությունների հաշվին: Ինչ վերաբերում է պետպատվերով արտադրված ֆիլմերի ցուցադրությանը, ապա Ադրբեջանի մշակույթի նախարարության վերահսկողության տակ գտնվող «Նիզամի» կինոկենտրոնում 2022 թվականին ցուցադրվել է 8 ֆիլմ, իսկ 2023 թվականի հունվար-հուլիսին՝ 14 ֆիլմ, և այդ բոլոր ֆիլմերը նկարահանվել են մասնավոր կինոստուդիաներում։
2022-2023 թվականներին պետական պատվերով նկարահանված 15 խաղարկային, վավերագրական և անիմացիոն ֆիլմեր չեն մասնակցել միջազգային փառատոների, իսկ 5 ֆիլմ մասնակցել է տարբեր փառատոների և արժանացել 1 և ավելի մրցանակների:
Հայտնաբերվել են հեղինակային հոնորարների հետ կապված խնդիրներ՝ գործող օրենսդրական ակտերի չկատարման պատճառով, ինչը հանգեցրել է մի շարք ավելորդ և ոչ պատշաճ վճարումների:
Հանրապետության հարկային օրենսդրության պահանջների չկատարումը հանգեցրել է պետական բյուջեի եկամուտների գծով պարտավորությունների չկատարմանը, ինչպես նաև այն բանին, որ վարույթի շրջանակներում կնքված քաղաքացիաիրավական պայմանագրերով վճարումներ չեն կատարվել:
Կինոարտադրության որակի վրա ազդող հիմնական գործոններից մեկն այն էր, որ կինոստուդիաները հագեցված չեն եղել անհրաժեշտ և ժամանակակից սարքավորումներով, այդ ձեռնարկությունների կողմից արդյունավետ չի օգտագործվել պետական գույքը և թույլ են տրվել հաշվետվողականության թերություններ, չի ապահովվել հաշվապահական հաշվառման պատշաճ վարումը:
Հաշվի առնելով հայտնաբերված իրավախախտումներում հանցավոր կազմի տարրերի առկայության հնարավորությունը՝ համապատասխան նյութերն ուղարկվել են Ադրբեջանի Հանրապետության Գլխավոր դատախազություն:
