«Ոսկե ծիրան»-ի այս տարվա «Մի պարզ պատահար»-ը (Un Simple Accidant) բացման ֆիլմն՝ իսկապես ռեզոնանսային իրադարձություն էր, ոչ միայն այն պատճառով, որ այն ցուցադրվել է Երևանում Կաննի հաղթանակից անմիջապես հետո կամ, որ այն նկարահանել էր իրանցի պաշտամունքային ռեժիսոր Ջաֆար Փանահին՝ հեղինակային կինեմատոգրաֆում դիմադրության ամենահամառ ձայներից մեկը, այլ նաև այն պատճառով, որ ռեժիսորը անձամբ ներկա էր փառատոնին: Փանահիի այցը Երևան իրանական ռեժիմի հետ նրա գրեթե մշտական առճակատման պայմաններում դարձավ գեղարվեստական և մարդկային արիության ակտ: Նրա նոր ֆիլմը ոչ միայն գեղարվեստական խոսք է, այլ ցավի, աբսուրդի և անվերջ պայքարի իրական վկայություն:
Ինչի՞ մասին է
«Մի պարզ պատահար»-ի սյուժեն, ինչպես հաճախ է պատահում Փանահիի մոտ, սկսվում է առօրյայից և աստիճանաբար վերածվում անհեթեթ ու մռայլ ֆարսի։ Գիշերը մի տղամարդ հղի կնոջ և դստեր հետ գնում է ամայի ճանապարհով: Ճանապարհին շուն է: Հարված, և թվում է, թե աննշան միջադեպը սկսում է հետագա իրադարձությունների շղթան. մեքենայի խափանում, արհեստանոցի մոտ պատահական կանգառ, Jughead մականունով տարօրինակ վարպետ, իսկ հետո՝ բախում անցյալի և պետական բռնության ցավալի հիշողության հետ:
Պարզվում է՝ նրանք ճանաչում են միմյանց։ Պատահական հանդիպումը դառնում է անհեթեթ, խորհրդանշական, երբեմն գրեթե երազային դրվագների շարքի խթան: Արվեստանոցում հայտնվում է կերպարների մի ամբողջ համաստեղություն՝ գրավաճառ, հարսանեկան լուսանկարիչ, նորապսակներ, տեղացի ագրեսիվ տղա, բոլորն այս կամ այն կերպ տուժել են իշխանությունների կամայականությունից: Եվ նրանք բոլորը, ինչ-որ պահի, հայտնվում են տարօրինակ ժամանակի մեքենայի մեջ, որը պտտվում է հիշողության, բռնության և արդարության գոնե ժամանակավոր զգացում գտնելու փորձի միջև:
Ձևը որպես դիմադրություն
Փանահին հայտնի է նրանով, որ կարողանում է օգտագործել նվազագույն միջոցներ՝ ստեղծելով առավելագույն վստահելիության էֆեկտ։ Այս անգամ այն ավելի հեռուն է գնում. ֆիլմի տեսողական ոճը միաժամանակ հիշեցնում է վավերագրական ֆիլմ, սև կատակերգություն և թատերական այլաբանություն: Ձևի մակարդակով ֆիլմը պահպանվում է որպես անհանգստացնող ճանապարհորդություն «առանց ելքի երկրով», որտեղ ցանկացած գործողություն, նույնիսկ ամենատխուրը, կարող է հանգեցնել ողբերգության:
Անապատի տեսարանները, հատկապես ծառի դրվագը, որը հիշեցնում է «Գոդոյին սպասելիս» սցենոգրաֆիան, դիտողին խոցում են անժամանակության և հուսահատության զգացումով: Սա պարզապես հղում չէ աբսուրդի թատրոնին, դա ուղղակի երկխոսություն է նրա հետ։ Փանահին այս կերպ իր հերոսներին դնում է մի տարածության մեջ, որտեղ ամեն ինչ վաղուց կորցրել է իր իմաստը, բացի դիմադրելու փորձից:
Աբսուրդային հումոր
Թեմաների ողջ լրջությամբ՝ խոշտանգումներ, նվաստացումներ, վնասվածքներ, կոտրված կյանքեր, ֆիլմը զերծ չէ նուրբ երգիծանքից։ Այն տեսարանում, երբ պահակները կաշառք են պահանջում, բայց պատրաստ են այն ընդունել անհպում վճարման տերմինալի միջոցով՝ Փանահին հասնում է սև հումորի ամենաբարձր մակարդակին: Սա պարզապես գրոտեսկ չէ, սա կոռուպցիայի մեխանիզմի մերկացում է, որը դառնում է առօրյայի մի մասը: Նույնիսկ բուժքույրերը ուղիղ չեն խոսում՝ նրանք առաջարկում են «նվեր բերել», գերադասելի է քաղցրավենիքի տուփով: Յուրաքանչյուր գրոտեսկային պահ կրում է վախի և ցավի հետք: Նույնիսկ այն տեսարանը, երբ հարսանեկան զգեստով հերոսուհին մասնակցում է վրիժառուների գիշերային հեծելազորին, ծիծաղ չի առաջացնում. սա կարնավալ չէ, սա հավաքական նյարդային խանգարում է:
Եթե որևէ մեկը խնդրեր իր անունը [տիտրերում] չնշել, ես դա կանեի: Բոլորը ցանկանում էին, որ իրենց անունները հայտնվեն: Եվ նրանցից շատերն ինձ հետ կգնան Կանն:
– Ջաֆար Փանահի
Հուսահատության և հույսի պայքար
Ֆիլմի գլխավոր թեման բռնությունն է և դրա հետքը բռնաճնշումներ վերապրած մարդկանց կյանքում: Բայց Փանահին չի ցույց տալիս ճնշման պահը, այն աշխատում է հետևանքների հետ: Նրա բոլոր հերոսները կարծես ապրում են հետապոկալիպսիսում, միայն ապոկալիպսիսը միջուկային չէր, այլ քաղաքական: Յուրաքանչյուր ոք սպիներ է կրում՝ ֆիզիկական և բարոյական՝ հայկական կինոոլորտի տասնամյակների պայքարի նման:
Եվ այսպես, պարադոքսալ կերպով, ֆիլմը հույսից զուրկ չէ: Փանահին ելք չի առաջարկում, բայց հաստատում է հիշողության, դիմադրության, պատմության իրավունքը: Նա ստեղծում է կինոն՝ որպես գոյատևման ձև: Ոչ թե քաղաքական հայացքներով կամ գործողությունների պլանով, այլ ընդհանուր ցավով և մոռանալուց հրաժարվելով:
Մենք գործ ունենք ոչ միայն դիմադրության փոխաբերության հետ, այլև կենդանի մարդու հետ, ով կինո նկարահանելու իրավունքի համար մեկ անգամ չէ, որ բանտում է եղեթ և, չնայած արգելքներին, շարունակում է նկարահանել: Նրա անձնական մասնակցությունը երևանյան փառատոնին կինոն վերածում է կատարողական ակտի. ահա նա՝ ազատ մարդ, չնայած նրան լռեցնելու բոլոր փորձերին:
Երևանյան հանդիսատեսը հնարավորություն կունենա դիտել Ջաֆար Փանահիի «Մի պարզ պատահար» ֆիլմը «Ոսկե ծիրան»-ի շրջանակում Կինոմոսկվայում հուլիսի 15-ին՝ ժամը 19:00:
