«Ոսկե դուբլ» ֆիլմը (ռեժ. Մհեր Մկրտչյան), որը հայկական վարձությում փետրվարի 5-ից թողարկվելու է «Արարատ 73» անվանմամբ թողնում է տարօրինակ և շատ առումներով հուսահատեցնող տպավորություն։ «ԿինոՊրես»-ը արդեն դիտել է «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմի հեղինակի նոր աշխատանքը: Թվում է՝ հեղինակները անկեղծ վերաբերմունք են ունեցել Նիկիտա Սիմոնյանի և լեգենդար «Արարատի» հանդեպ, սակայն միայն սիրով հնարավոր չէ պատմությունը դարձնել կինո։ Դրա համար անհրաժեշտ են վարպետություն, ռիթմի զգացում, տեխնիկական ճշգրտություն և կարողություն՝ կարևորն առանձնացնել երկրորդականից։ Հենց այս հարցում էլ ֆիլմը լուրջ խնդիրներ ունի։
Սկսենք լեզվից և ինտոնացիայից։ Ֆիլմը նկարահանված է այնպես, կարծես նախատեսված է միաժամանակ թե՛ հայկական, թե՛ ռուսական հանդիսատեսի համար, սակայն արդյունքում չի աշխատում ոչ մեկի համար։ Ֆիլմի հայ հերոսները գրեթե բոլորը խոսում են ռուսերեն՝ ակնհայտ լարվածությամբ։ Հանրապետությունում, որտեղ ռուսերենը երբեք չի եղել բնակչության մեծ մասի առօրյա կյանքի լեզուն, սա արհեստական է հնչում և խախտում է հավաստիության զգացումը։ Հումորն էլ կառուցված է «հայերը ուրախ ու աղմկոտ են» ստերեոտիպի վրա, բայց հնչում է անտեղի և ոչ բնական։ Հայ հանդիսատեսի համար ֆիլմը չափազանց «ռուսական» է թվում, ռուսական հանդիսատեսի համար՝ գավառական և կարծես ձեռքերը ծալած ու անուշադիր արված։
Երաժշտությունը առանձին խնդիր է։ Սաունդթրեքը հնչում է գրեթե անընդհատ, կարծես նոստալգիկ մեղեդիներով լի ձայնապնակ միացված լինի կրկնության ռեժիմով։ Հատկապես կպչուն կերպով օգտագործվում է Կոնստանտին Օրբելյանի «Դիլիջանը»՝ ամեն հարմար առիթով։ Ֆիլմը չի թողնում տեսարաններին շնչել․ զգացմունքները մշտապես փոխարինվում են երաժշտական ճնշմամբ, այլ ոչ թե դրամատուրգիայով։
Տեխնիկական կողմը թողնում է հումության զգացում։ Հնչյունավորումը հաճախ չի համընկնում շուրթերի շարժման հետ, և դա տեղի է ունենում ոչ թե առանձին դրվագներում, այլ գրեթե ամբողջ ֆիլմի ընթացքում։ Դրա հետևանքով կերպարները կարծես գոյություն ունենան իրենց ձայներից առանձին, և տեղի ունեցողը լուրջ ընկալելը դժվարանում է։
Մոնտաժը արված է կլիպային ոճով այնտեղ, որտեղ անհրաժեշտ են դադար և լռություն։ Դրամատիկ տեսարաններում՝ պարտություններից հետո, հանդերձարանում, մարզչի և թիմի խոսակցությունների ժամանակ, տեսախցիկը նետվում է դեմքից դեմք, դրվագները հաջորդում են միմյանց, կարծես Մկրտչյանը վախենում է կադրն ավելի քան երկու վայրկյան պահել, ինչից առաջացնում է սրտխառնոց: Անհաջողության և լարվածության մեջ խորանալու փոխարեն առաջանում է աղմուկի և դատարկության զգացում։
Հատկապես վատ տեսք ունի համակարգչային գրաֆիկան։ Այն շատ է և հաճախ անտեղի։ Երկրպագուներով գնացքը՝ CGI։ Օդանավակայանի հանդիպումը՝ կանաչ ֆոնի վրա։ Խաղերը՝ հաճախ նկարված դաշտում և երևակայական գնդակով։ Նույնիսկ օպերային և բալետի ազգային թատրոնի դահլիճը տեսարանում հիշեցնում է կինոթատրոն։ Այս ամենը ոչ միայն չի ավելացնում տեսարժանություն, այլև խլում է իրականության զգացումը։ Տպավորություն է ստեղծվում, թե նկարելը ավելի հեշտ էր, քան նկարահանել, բայց արդյունքը նման է վատ ֆոտոշոփի։
Սյուժեն նույնպես տառապում է տրամաբանության պակասից։ Նիկիտա Սիմոնյանը ժամանում է Երևան և իրեն զգում է օտար․ հարևանները չափազանց բարեհամբույր են, թիմը ազատությունը գնահատում է կարգապահությունից բարձր։ Սրա վրա է կառուցվում կոնֆլիկտը։ Սակայն տարօրինակն այն է, որ հենց այդ ժամանակահատվածում թիմը սկսում է հաղթել։ Հետո Սիմոնյանը «միաձուլվում է» միջավայրին՝ ընկերանում է, վստահում խաղացողներին, գնում է նրանց հետ թատրոն, և թիմը անմիջապես սկսում է պարտվել։ Ֆիլմում սա չի աշխատում․ դրամատուրգիան պահանջում է հստակ կապ հերոսի ներքին փոփոխության և արդյունքի միջև, իսկ այստեղ ամեն ինչ հակառակն է։
Ֆիլմի ավարտին մոտ թիմի համախմբումը տեղի է ունենում ոչ թե հերոսի անցած ճանապարհի շնորհիվ, այլ կոպիտ, գրեթե անեկդոտային տեսարանի միջոցով՝ «Արարատը՝ չեմպիոն» գոռոցը և «Դինամոյի» երկրպագուների հետ կռիվը։ Տեսարանը կարող է ինքնին հուզիչ լինել, սակայն այն զրոյացնում է Սիմոնյանի ողջ նախորդ ուղին։
Միևնույն ժամանակ ֆիլմում չափազանց շատ են երկրորդական և անօգուտ գծերը։ Ջինսեր ու շապիկներ վաճառող սպեկուլյանտը որևէ կերպ չի ազդում սյուժեի վրա, սակայն նրան գրեթե կենտրոնական տեղ է հատկացված։ Կոռումպացված պաշտոնյաները, որոնց շնորհիվ կիևյան «Դինամոն» դառնում է կարիկատուրային չար ուժ, հիշեցնում են վատ սատիրայի կերպարներ։ Այս ամենը կարելի էր կրճատել՝ կենտրոնանալով գլխավորի՝ Սիմոնյանի և թիմի վրա։
Ֆուտբոլը ֆիլմում զարմանալիորեն քիչ է։ Խաղերը ինտրիգ չեն պարունակում, պարզապես անցնում են։ Տակտիկական վերլուծությունը ցուցադրվում է ընդամենը մեկ անգամ։ Փոխարենը շատ են կենցաղային տեսարանները դատարկ հումորով և խորհրդային առօրյայի ռոմանտիզացմամբ՝ բակը որպես ընտանիք, ֆուտբոլ խաղացող երեխաներ, սպեկուլյանտներ, «ջերմ» ժողովուրդ։ Սա ավելի շատ հիշեցնում է մանկության հիշողություններով ներշնչված նոստալգիական երազ, ոչ թե պայքարի կենդանի պատմություն։
Առանձին պետք է նշել հայկական հյուրասիրության կերպարը։ Հարևան Անուշը թակում է դուռը՝ խնդրելով վերանորոգել միկսերը, ինչին Նիկիտա Սիմոնյանը արձագանքում է հետաքրքրությամբ, բայց անօգնական, իսկ հաջորդ օրը նույն հարևանը դուրս է վազում նրան ողջունելու, և նա կոպտում է Անուշին։ Հեղինակները փորձել են ցույց տալ ռուսացած հայի կերպար, բայց արդյունքում ցույց են տվել անտակտ անձնավորության, որին հետագայում փորձում են «դաստիարակել» նույն բակի մյուս բնակիչները՝ «Արարատի» մոլի երկրպագուները։ Արդյունքում մշակութային անհամապատասխանությունը թերի է թվում և առաջացնում է զզվանք։
Կա՞ն արդյոք դրական կողմեր։ Այո։ Եգոր Բերոևը համոզիչ է Սիմոնյանի դերում և արտաքինով նման է երիտասարդ ֆուտբոլիստի։ «Արարատի» թիմում կան խարիզմատիկ դեմքեր։ Վերջնական խաղը նկարահանված է համեմատաբար կենդանի, իսկ արխիվային կադրերը իսկապես հուզիչ են։ Բայց դա չափազանց քիչ է։
Արդյունքում «Ոսկե դուբլը» պաթոսային ֆիլմ է՝ ոչնչի մասին։ Այն չի աշխատում որպես մարզական դրամա, չի գրավում որպես պատմական ֆիլմ և չի համոզում որպես ազգային էպոս։ Տպավորություն է ստեղծվում, թե մոնտաժը արվել է նոթբուքով՝ առանց մեծ էկրանին դիտելու, իսկ ամբողջ կառուցվածքը պահվում է երաժշտության ու կարգախոսների վրա, ոչ թե դրամայի։
Այս ֆիլմը օգտակար է դիտել առավելագույնը որպես օրինակ, թե ինչպես չպետք է նկարել սպորտի մասին կինո։ Այդ իմաստով այն ակամայից հիշեցնում է Յուսուպ Ռազիկովի «Սուսերով պարը»՝ Խաչատրյանի մասին ֆիլմը․ նույն անճոռնի պաթետիկան, նույն չաշխատող դրամատուրգիան և նույն պատրանքը, թե նոստալգիան կարող է փոխարինել ռեժիսուրային։
Թարգմանված է ռուսերենից:
