ԿինոՊրեսը շարունակում է «Կինոարվեստը և Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության իշխանությունների քաղաքականությունը 1945-1956 թթ.» հոդվածների շարքը, որոնցով հանդես է եկել Հայաստանի Ազգային Արխիվը ներկայացնելով դրանք «Բանբեր Հայաստանի արխիվներից» գիտահանրամատչելի հանդեսի ներգո: Գուցե մեր անցյալը օգնի հասկանալ ներկան և գտնել խնդիրների լուծման ճանապարհը:
- «Կինոարվեստը և Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների քաղաքականությունը 1945-1956 թթ.: Մաս 1» կարդացեք այստեղ:
«Հետպատերազմյան առաջին տարիներին իշխանությունները լուրջ ուշադրություն էին դարձնում կադրերի հարցին՝ հատկապես չափազանց մեծ քանակի պատճառով: Այս հարցով առանձնակի շահագրգռված էին մոսկովյան պատկան մարմինները: Օրինակ, ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիայի նախարարի տեղակալ Ն.Սակոնտիկովի 1948թ. հուլիսի 20-ին ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի կադրերի գծով քարտուղար Ա.Քոչինյանին ուղղած գրության մեջ սուր ձևով հենց այս հարցն առաջադրեց:
Նրա կարծիքով ՀԽՍՀ կիոֆիկացիայի և կինոսպասարկման վիճակը զգալիորեն վատթարացել էր կինոմատոգրաֆիայի նախարարության և կինոֆիկացիայի շրջանային բաժինների իրենց կոչմանը չհամապատասխանող բավականին մեծաքանակ ղեկավար կազմով: Մոսկովյան վերադասի ստուգումների արդյունքում բացահայտվել էր, որ կինոֆիկացման մարմինները լցված են անհրաժեշտ որակ ապահովել չկարողացող մարդկանցով, անգամ «գողերով և խաբեբաներով»:
Պատասխանում ընդունելով քննադատությունները նշվում էր, որ իրոք կինոցանցում աշխատում են ցածրորակ, քաղաքականապես չպատրաստված և գործնական հատկանիշներով իրենց կոչմանը չհամապատասխանող աշխատակիցներ: Արդյունքում փոխվել էր կինոֆիկացիայի վարչության պետը և կինեմատոգրաֆիայի նախարարի տեղակալը, շրջանային կինոբաժինների և կինոթատրոնների մեծ մասի ղեկավարները: ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի Կադրերի բաժինը ծրագիր էր իրականացնում նրանց «ստուգված, քաղաքականապես պատրաստված, կուլտուրական կադրերով» փոխարինելու համար:
1947թ. հոկտեմբերի 21-ին ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի Բյուրոն ընդունել էր «Գյուղական բնակչության կինոսպասարկման վիճակի մասին» որոշում, որի կատարման արդյունքների ընթացքն ամփոփվեց Բյուրոյի 1949թ. մայիսի 24-ի նոր որոշմամբ: Ի դեպ, այս նոր որոշման օրինակն ուղարկվել էր նաև ԽՍՀՄ Կինեմատոգրաֆիայի նախարարություն:
Բյուրոյի որոշման մեջ շեշտվում էր հանրապետության բնակչության կինոսպասարկման «ծայրահեղ անբավարար» վիճակը: ՀԽՍՀ Կինեմատոգրաֆիայի նախարարությունը քննադատվեց արտադրական պլանները պարբերաբար չկատարելու համար: Օրինակ, հաճախելիությունը կազմում էր ընդամենը 66,6 տոկոս, իսկ հավաքվող գումարը՝ 67 տոկոս: Առավել, քան վատթար էր կոլտնտեսային կինոսարքավորումների վիճակը՝ 139-ից 53-ը չէին աշխատում: Մի շարք շրջանների գյուղերում տարվա ընթացքում ոչ մի կինոնկար չէր ցուցադրվել: Այսինքն, Կինեմատոգրաֆիայի նախարարությունը փաստացիորեն չէր կատարել յուրաքանչյուր գյուղում ամսեկան 1-2 ֆիլմի պարտադիր ցուցադրման մասին բյուրոյի 1947թ. հոկտեմբերի 21-ի որոշումը: Բարձիթողի վիճակում էր շրջիկ կինոհարմարանքների վերանորոգման գործը:
Այս ամենի համար մեղադրվեց Կինեմատոգրաֆիայի նախարարությունը, որը չէր ապահովում կինոֆիկացման աշխատանքի ժամանակին և հստակ ղեկավարությունը, որովհետև բացակայում էր շրջանների առանձնահատկություններին համապատասխան աշխատանքի գործնական ծրագրավորում: Այս պարագան նշվեց նաև նախարարության կադրային քաղաքականության հարցում:
Այսուհանդերձ, Բյուրոն նախարարությանը խստորեն պարտավորեցրեց վճռական միջոցառումներ ձեռնարկել բնակչության կինոսպասարկման վիճակը արմատապես բարելավելու ուղղությամբ, ապահովել արտադրական պլաննների հարյուր տոկոսանոց կատարում, վերջ տալ աշխատանքի ձևական ծրագրավորման և սխալ հաշվառման «վտանգավոր պրակտիկային» և ելնել շրջանների կոնկրետ պայմաններից, պայքարել շահութաբերության համար: Նախարարության ապարատը պետք է նորացվեր որակյալ և փորձառու աշխատողներով, մեկամսյա ժամկետում պետք է գործեին անգործության մատնված կինոսարքավորումները:
Իրենց հերթին ֆինանսների նախարարությանը պարտավորեցրեցին ուժեղացնել կինոֆիկացիայի մարմինների նկատմամբ վերստուգման աշխատանքները, իսկ հանրապետական թերթերին էլ՝ պարբերաբար լուսաբանել և լայնորեն քարոզել խորհրդային ֆիլմերը:
Որոշ շրջկոմներ դատապարտվեցին կոմունիստական դաստիարակության գործում կինոյի կարևորագույն դերակատարման թերագնահատման համար: Ըստ այժմ, շրջանների ողջ բնակչության ընդգրկումը կինոցուցադրության ասպարեզում արդեն համարվեց կուսակցական աշխատանքի կարևորագույն խնդիր: Ավելին, բոլոր շրջկոմների քարտուղարներին հրահանգվեց անձամբ քննարկել և հաստատել շրջիկ կինոհարմարանքների ուղենիշը, բյուրոներում պարբերաբար լսելով շրջկինոբաժինների պետերի հաշվետվությունները:
Խիստ հանձնարարականներ տրվեց կինոթատրոնների տնօրենների և շրջկինոբաժինների պետերի քաղաքականապես գրագետ, կուլտուրական, որակյալ և մասսայական-կազմակերպչական աշխատանքի փորձ ունեցող աշխատողներով փոխարինելու վերաբերյալ: Աշխատանքից ազատվեց Կինեմատոգրաֆիայի նախարար Ս.Գասպարյանը՝ որպես ոլորտի ղեկավարումը չապահովող:
ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիայի նախարարությունից խնդրվեց ավելացնել ՀԽՍՀ-ին տրամադրվող կինոնկարների պատճեների քանակը և Երևանի կինոստուդիային էլ թույլատրել չկրկնօրինակված ֆիլմերի համար հայերեն լեզվով բացատրական ժապավեններ թողարկել, և հաշվի առնելով ՀԽՍՀ-ում ադրբեջանական բնակչության առկայությունը՝ ուղղարկել ադրբեջաներեն լեզվով ֆիլմեր: Այս հարցերը ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիայի նախարարության կողմից ամբողջությամբ լուծվեցին, ինչի մասին արդեն 1949թ. հունիսի 23-ին տեղեկացվեց Գր.Հարությունյանին:
Կարևորելով քաղաքական տեսանկյունից դեպուտատների տեղական խորհուրդների ընտրությունները Կինեմատոգրաֆիայի նախարարությունը 1947թ. նոյեմբերի 14-ին հատուկ հրամանով ծրագիր էր հաստատել այդ նպատակով բնակչության կինոսպասարկման ապահովման համար:
Մասնավորապես, նախատեսվում էր կինոն օգտագործել մասսայական-քաղաքական աշխատանքներում և զեկույցների, դասախոսությունների, զրույցների ժամանակ: Կինոթատրոնները պետք է «կուլտուրական վիճակի» բերվեին, գեղարվեստորեն ձևավորվեին և ապահովվեր ճակատների գովազդի բարձր որակ: Կուսակցական մարմինների ագիտ-քարոզչական բրիգադների կողմից անցկացվող միջոցառումները պարտադիր կերպով պետք է ապահովվեին շրջիկ կինոսարքավորումներով:
Խորհրդահայ կինոարվեստում տիրող անմխիթար իրավիճակում անհանգստացած էր նաև մոսկովյան վերադասը: ԽՍՀՄ Կինեմատոգրաֆիայի նախարար Ի.Բոլշակովը 1948թ. հունվարի 24-ին ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի և կառավարության ղեկավարներ Գր.Հարությունյանին և Ս.Կարապետյանին ուղղած նամակում բարձրացնում էր «Հայֆիլմ»-ի աշխատանքների բարելավման հարցը:
Նա առանձնապես անընդունելի էր համարում սցենարների ոլորտում տիրող անմխիթար վիճակը. «Հայաստանի գրողները չեն ստեղծել արտադրություն թողարկման համար պիտանի ոչ մի գրական կինոսցենար»: Մյուս կողմից, քննադատվում էր նաև նշանակալից միջոցներ ծախսելուց հետո եղած մի քանի սցենարների գաղափարա-գեղարվեստական տեսանկյունից թույլ լինելը: Այս ամենի արդյունքում փաստորեն կինոստուդիայի ստեղծագործական աշխատողների մեծ մասը երկար ժամանակ պարապուրդի մեջ էր գտնվում:»
- «Կինոարվեստը և Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների քաղաքականությունը 1945-1956 թթ.: Մաս 3» կարդացեք այստեղ:
