Պետությունը նախաձեռնել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի լուծարումը՝ Պետգույքի նոր շրջանառվող նախագծով

2026 թվականի սկզբին Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի շուրջ հանրային քննարկման դրվեց ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության նախագիծը, որով առաջարկվում էր կինոստուդիայի 100 տոկոս պետական բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները փոխանցել նախարարությանը։ Քննարկումն ավարտվեց փետրվարի 6-ին։

Ուղիղ երկու շաբաթ անց՝ փետրվարի 19-ին, Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն շրջանառության մեջ դրեց մեկ այլ նախագիծ, որով առաջարկվում է լուծարել «Հայֆիլմ» կինոստուդիան և նրա գույքը փոխանցել այլ կառույցների։ Մեկ ամսվա ընթացքում քննարկման դրվեցին կառավարման երկու տարբեր մոդելներ՝ տարբեր վերջնական արդյունքով։

Փետրվարի 6-ին ավարտված նախագիծը՝ լիազորությունների փոխանցում ԿԳՄՍ-ին

Առաջին նախագծով նախատեսվում էր «Հայֆիլմ»-ի բաժնետոմսերի կառավարումը փոխանցել ԿԳՄՍ-ին՝ առանց ընկերության լուծարման։ Այս նախագծի հեղինակն էր ՀՀ ԿԳՄՍՆ-ն

Հիմնավորման մեջ նշվում էր, որ ֆիլմարտադրությունը կարող է դիտարկվել որպես տնտեսության զարգացման գործիք։ Ներկայացվում էր նաև «Հայֆիլմ»-ի վերագործարկման գաղափարը՝ որպես կինոարտադրական քաղաք, որը պետք է ներառեր արտադրություն, հետարտադրություն, կրթություն և ժառանգության պահպանում։

Այս մոդելը ենթադրում էր իրավաբանական անձի պահպանում և կառավարման փոփոխություն։

Փետրվարի 19-ից քննարկվող նախագիծը՝ գույքի նվիրատվություն և լուծարում

Փետրվարի 19-ին Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի կողմից հանրային քննարկման դրվեց մեկ այլ նախագիծ։ Այն առաջարկում է այլ ընթացակարգ.

1. «Հայֆիլմ»-ին պատկանող ամբողջ գույքը նվիրատվությամբ ընդունել Հայաստանի Հանրապետությանը։
2. Գույքը ամրացնել Պետական գույքի կառավարման կոմիտեին։
3. Գույքը երեք տարի ժամկետով անհատույց օգտագործման իրավունքով տրամադրել Հայաստանի կինոյի հիմնադրամին։
4. Ապա լուծարել ընկերությունը։

Այս նախագծով «Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիա» փակ բաժնետիրական ընկերությունը պետք է դադարեցնի իր գործունեությունը։ Իրավաբանական անձը կլուծարվի այն բանից հետո, երբ գույքը դուրս կգա նրա հաշվեկշռից։

Գույքը և պարտավորությունները

Ընկերության հաշվեկշռում նշված է՝

• Անշարժ գույք՝ ավելի քան 1,5 մլրդ դրամ հաշվեկշռային արժեքով
• 25.8 հա հողատարածք Աշտարակի խճուղի 30 հասցեում
• 4.116 հա հողատարածք Աշտարակի խճուղի 30/1 հասցեում
• Տրանսպորտային միջոցներ և այլ հիմնական միջոցներ

Պարտավորությունները 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ կազմում են շուրջ 203 մլն դրամ։ Լուծարման գործընթացի ընթացքում կանխատեսվում է ևս մոտ 35 մլն դրամի նոր պարտավորությունների առաջացում։

Նախագիծը նախատեսում է պարտավորությունների մարում պետական բյուջեի պահուստային ֆոնդից։ Ընդհանուր պահանջվող գումարը նշվում է շուրջ 238 մլն դրամ։

Երկու տարբեր մոտեցում

Փետրվարի 6-ին ավարտված նախագիծը ենթադրում էր կառավարման փոփոխություն՝ առանց ընկերության լուծարման։
Փետրվարի 19-ին ներկայացված նախագիծը ենթադրում է գույքի փոխանցում պետությանը և ընկերության լուծարում։

Այսպիսով, մեկ ամսվա ընթացքում քննարկման դրվեցին երկու տարբեր մոդելներ՝

• Կառավարման կենտրոնացում նախարարությունում
• Իրավաբանական անձի դադարեցում և գույքի փոխանցում այլ կառույցների

«Հայֆիլմ»-ի տարածքը ներառված է «Ակադեմիական քաղաք» ծրագրի շրջանակում գերակա շահ ճանաչված տարածքների ցանկում։ Սա կարող է ազդել տարածքի հետագա օգտագործման ձևաչափի վրա։

Փետրվարի 10-ին Ֆիլմարտադրողների համահայկական ֆեդերացիան իր առաջին պլենումի ընթացքում անդրադարձավ Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի վերակազմավորման գործընթացին։ Ֆեդերացիան հայտարարեց, որ այդ գործընթացի շրջանակում առկա է կինոստուդիայի լուծարման վտանգ։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ «Հայֆիլմ»-ը ազգային հարստություն է, իսկ դրա լուծարումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ Հայաստանի կինոարդյունաբերության համար։

«Հայֆիլմ»-ը ձևավորվել է 1923 թվականին՝ որպես պետական կինոարտադրական կառույց։ Այն գործել է տարբեր անվանումներով՝ «Հայկինո», «Հայպետկինո», հետագայում՝ «Հայֆիլմ»։ Խորհրդային շրջանում ստուդիան արտադրել է խաղարկային, վավերագրական և անիմացիոն ֆիլմեր, ձևավորել է ազգային կինոյի արտադրական բազան և մասնագիտական դպրոցը։

1950–1980-ականներին «Հայֆիլմ»-ը եղել է լիարժեք արտադրական համալիր՝ տաղավարներով, լաբորատորիայով, հետարտադրության հնարավորություններով։ Ստուդիայի տարածքը ձևավորվել է Երևանի Աշտարակի խճուղի 30 հասցեում։

1990-ականներից հետո արտադրությունը նվազել է։ 2005 թվականին ստուդիան մասնավորեցվեց։ 2015 թվականին պետական բաժնետոմսերը վերադարձվեցին պետությանը, և ընկերությունը անցավ պետական կառավարման տակ։

Վերջին տարիներին «Հայֆիլմ»-ը հիմնականում եկամուտ է ապահովել տարածքների վարձակալությամբ։ Կինոարտադրական գործունեությունը համակարգված չի վերականգնվել։