2026 թվականի սկզբին Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի շուրջ հանրային քննարկման դրվեց ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության նախագիծը, որով առաջարկվում էր կինոստուդիայի 100 տոկոս պետական բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները փոխանցել նախարարությանը։ Քննարկումն ավարտվեց փետրվարի 6-ին։
Ուղիղ երկու շաբաթ անց՝ փետրվարի 19-ին, Պետական գույքի կառավարման կոմիտեն շրջանառության մեջ դրեց մեկ այլ նախագիծ, որով առաջարկվում է լուծարել «Հայֆիլմ» կինոստուդիան և նրա գույքը փոխանցել այլ կառույցների։ Մեկ ամսվա ընթացքում քննարկման դրվեցին կառավարման երկու տարբեր մոդելներ՝ տարբեր վերջնական արդյունքով։
Փետրվարի 6-ին ավարտված նախագիծը՝ լիազորությունների փոխանցում ԿԳՄՍ-ին
Առաջին նախագծով նախատեսվում էր «Հայֆիլմ»-ի բաժնետոմսերի կառավարումը փոխանցել ԿԳՄՍ-ին՝ առանց ընկերության լուծարման։ Այս նախագծի հեղինակն էր ՀՀ ԿԳՄՍՆ-ն
Հիմնավորման մեջ նշվում էր, որ ֆիլմարտադրությունը կարող է դիտարկվել որպես տնտեսության զարգացման գործիք։ Ներկայացվում էր նաև «Հայֆիլմ»-ի վերագործարկման գաղափարը՝ որպես կինոարտադրական քաղաք, որը պետք է ներառեր արտադրություն, հետարտադրություն, կրթություն և ժառանգության պահպանում։
Այս մոդելը ենթադրում էր իրավաբանական անձի պահպանում և կառավարման փոփոխություն։
Փետրվարի 19-ից քննարկվող նախագիծը՝ գույքի նվիրատվություն և լուծարում
Փետրվարի 19-ին Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի կողմից հանրային քննարկման դրվեց մեկ այլ նախագիծ։ Այն առաջարկում է այլ ընթացակարգ.
- «Հայֆիլմ»-ին պատկանող ամբողջ գույքը նվիրատվությամբ ընդունել Հայաստանի Հանրապետությանը։
- Գույքը ամրացնել Պետական գույքի կառավարման կոմիտեին։
- Գույքը երեք տարի ժամկետով անհատույց օգտագործման իրավունքով տրամադրել Հայաստանի կինոյի հիմնադրամին։
- Ապա լուծարել ընկերությունը։
Այս նախագծով «Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիա» փակ բաժնետիրական ընկերությունը պետք է դադարեցնի իր գործունեությունը։ Իրավաբանական անձը կլուծարվի այն բանից հետո, երբ գույքը դուրս կգա նրա հաշվեկշռից։
Գույքը և պարտավորությունները
Ընկերության հաշվեկշռում նշված է՝
- Անշարժ գույք՝ ավելի քան 1,5 մլրդ դրամ հաշվեկշռային արժեքով
- 25.8 հա հողատարածք Աշտարակի խճուղի 30 հասցեում
- 4.116 հա հողատարածք Աշտարակի խճուղի 30/1 հասցեում
- Տրանսպորտային միջոցներ և այլ հիմնական միջոցներ
Պարտավորությունները 2025 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ կազմում են շուրջ 203 մլն դրամ։ Լուծարման գործընթացի ընթացքում կանխատեսվում է ևս մոտ 35 մլն դրամի նոր պարտավորությունների առաջացում։
Նախագիծը նախատեսում է պարտավորությունների մարում պետական բյուջեի պահուստային ֆոնդից։ Ընդհանուր պահանջվող գումարը նշվում է շուրջ 238 մլն դրամ։
Երկու տարբեր մոտեցում
Փետրվարի 6-ին ավարտված նախագիծը ենթադրում էր կառավարման փոփոխություն՝ առանց ընկերության լուծարման։
Փետրվարի 19-ին ներկայացված նախագիծը ենթադրում է գույքի փոխանցում պետությանը և ընկերության լուծարում։
Այսպիսով, մեկ ամսվա ընթացքում քննարկման դրվեցին երկու տարբեր մոդելներ՝
- Կառավարման կենտրոնացում նախարարությունում
- Իրավաբանական անձի դադարեցում և գույքի փոխանցում այլ կառույցների
«Հայֆիլմ»-ի տարածքը ներառված է «Ակադեմիական քաղաք» ծրագրի շրջանակում գերակա շահ ճանաչված տարածքների ցանկում։ Սա կարող է ազդել տարածքի հետագա օգտագործման ձևաչափի վրա։
Փետրվարի 10-ին Ֆիլմարտադրողների համահայկական ֆեդերացիան իր առաջին պլենումի ընթացքում անդրադարձավ Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի վերակազմավորման գործընթացին։ Ֆեդերացիան հայտարարեց, որ այդ գործընթացի շրջանակում առկա է կինոստուդիայի լուծարման վտանգ։ Կազմակերպության գնահատմամբ՝ «Հայֆիլմ»-ը ազգային հարստություն է, իսկ դրա լուծարումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ Հայաստանի կինոարդյունաբերության համար։
«Հայֆիլմ»-ը ձևավորվել է 1923 թվականին՝ որպես պետական կինոարտադրական կառույց։ Այն գործել է տարբեր անվանումներով՝ «Հայկինո», «Հայպետկինո», հետագայում՝ «Հայֆիլմ»։ Խորհրդային շրջանում ստուդիան արտադրել է խաղարկային, վավերագրական և անիմացիոն ֆիլմեր, ձևավորել է ազգային կինոյի արտադրական բազան և մասնագիտական դպրոցը։
1950–1980-ականներին «Հայֆիլմ»-ը եղել է լիարժեք արտադրական համալիր՝ տաղավարներով, լաբորատորիայով, հետարտադրության հնարավորություններով։ Ստուդիայի տարածքը ձևավորվել է Երևանի Աշտարակի խճուղի 30 հասցեում։
1990-ականներից հետո արտադրությունը նվազել է։ 2005 թվականին ստուդիան մասնավորեցվեց։ 2015 թվականին պետական բաժնետոմսերը վերադարձվեցին պետությանը, և ընկերությունը անցավ պետական կառավարման տակ։
Վերջին տարիներին «Հայֆիլմ»-ը հիմնականում եկամուտ է ապահովել տարածքների վարձակալությամբ։ Կինոարտադրական գործունեությունը համակարգված չի վերականգնվել։
