2026 թվականի հունվարի 20-ին Հայաստանի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը հանրային քննարկման է ներկայացրել կառավարության որոշման նախագիծ, որը վերաբերում է «Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիա» փակ բաժնետիրական ընկերության պետական սեփականություն հանդիսացող բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունների փոխանցմանը նույն նախարարությանը։ Հանրային քննարկման փուլը սահմանված է մինչև 2026 թվականի փետրվարի 6-ը։
Նախագծով առաջարկվում է, որ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի՝ պետությանը պատկանող բաժնետոմսերի կառավարման լիազորությունները վերապահվեն Հայաստանի Հանրապետության կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությանը։ Որոշման ընդունումից հետո մեկամսյա ժամկետում նախատեսվում է իրականացնել բաժնետոմսերի հանձնման-ընդունման գործընթացը և ապահովել դրանց գրանցումը համապատասխան ռեեստր վարող կազմակերպության կողմից։ Այդ գործողությունների հետ կապված ծախսերը կկատարվեն նախարարության միջոցների հաշվին։
Նախագծի հիմնավորման մեջ նշվում է, որ 2015 թվականից «Հայֆիլմ» կինոստուդիան գտնվում է Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի ենթակայության ներքո, սակայն գրեթե մեկ տասնամյակ այն փաստացի չի գործում՝ գտնվելով կայուն անկման վիճակում։ Այս իրավիճակում, կառավարության գնահատմամբ, անհրաժեշտ է փոփոխել կառավարման մոդելը և կինոստուդիայի պետական բաժնետոմսերի կառավարումը փոխանցել ոլորտի քաղաքականություն մշակող մարմնին՝ մշակույթի և կրթության համար պատասխանատու նախարարությանը։
Փաստաթղթում ընդգծվում է, որ ժամանակակից աշխարհում կինոարտադրությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մշակութային գործունեություն, այլ նաև որպես ռազմավարական տնտեսական ճյուղ։ Որպես օրինակ նշվում են մի շարք երկրներ՝ Մեծ Բրիտանիա, Կանադա, Հարավային Կորեա, Նոր Զելանդիա, որտեղ կինոարդյունաբերությունը նպաստում է արտահանման աճին, նոր տեխնոլոգիաների ներգրավմանը, կրթական համակարգի ամրապնդմանը և հազարավոր աշխատատեղերի ստեղծմանը։ Այդ փորձը ցույց է տալիս, որ կինոարտադրությունն ունի բազմակողմ ազդեցություն՝ տեխնոլոգիաներից և տուրիզմից մինչև շինարարություն, լոգիստիկա և մարքեթինգ։
Հայաստանի պարագայում կառավարությունը նպատակ ունի ձևավորել համապարփակ կինոարդյունաբերական համակարգ, որը կնպաստի ստեղծարար ներուժի զարգացմանը, արտադրական ենթակառուցվածքների արդիականացմանը և միջազգային շուկաներում հայկական կինոյի ներկայության ընդլայնմանը։ Այդ նպատակով փաստաթղթում նշվում է «Հայֆիլմ»-ի վերագործարկման ծրագիրը, որը նախատեսվում է դիտարկել որպես հիմնական գործիք՝ «կինոարտադրական քաղաքի» գաղափարի իրականացման համար։ Համալիրը պետք է ներառի ֆիլմարտադրության և հետարտադրության ծառայություններ, մասնագիտական կրթություն և կինոժառանգության պահպանման ենթակառուցվածքներ։
Նախագծի հեղինակները ընդգծում են, որ առաջարկվող փոփոխությունը չի ենթադրում պետական բյուջեի եկամուտների էական նվազեցում կամ ծախսերի ավելացում։ Միևնույն ժամանակ ակնկալվում է, որ կառավարման լիազորությունների փոխանցումը նախարարությանը հնարավորություն կտա արդյունավետ օգտագործել պետական սեփականություն հանդիսացող ռեսուրսները և ստեղծել ժամանակակից պահանջներին համապատասխան կինոարդյունաբերական ենթակառուցվածք։
Փաստաթուղթը կապվում է նաև գործող ռազմավարական փաստաթղթերի հետ՝ «Կինեմատոգրաֆիայի մասին» օրենքի կիրառման ապահովման, Կառավարության 2021–2026 թվականների ծրագրի և «Հայաստանի վերափոխման ռազմավարություն 2050»-ի նպատակների շրջանակում։ Ըստ հիմնավորման՝ նախաձեռնությունը պետք է նպաստի ոլորտի կառավարման մեխանիզմների բարեփոխմանը, ավելի թափանցիկ գործելաոճի հաստատմանը և հավելյալ միջոցների գեներացմանը՝ հայկական կինոարտադրանքի ստեղծման, տարածման և կինոժառանգության պահպանման համար։
«Հայֆիլմ»-ի վերագործարկման գաղափարը կապվում է արդեն իսկ 2026 թվականի պետական բյուջեում ամրագրված ծրագրերի հետ։ Մասնավորապես, բյուջեով նախատեսված է «Կինոքաղաքի ստեղծում» միջոցառումը, որի համար կառավարությունը հատկացրել է 360 մլն դրամ։ «ԿինոՊրես»-ը դեռևս դեկտեմբերին պաշտոնական հարցում էր ուղարկել ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն՝ պարզելու ծրագրի բովանդակությունն ու իրականացման մեխանիզմները, սակայն նախարարությունը տեղեկացրել էր, որ պատասխան պատրաստելու համար անհրաժեշտ է 30 օր։ Չնայած այդ ժամկետի ավարտին, մինչև այժմ հարցման պատասխան չի տրամադրվել։
Այսպիսով, ներկայացված նախագիծը միտված է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի դերի վերաիմաստավորմանը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն որպես պատմական կառույց, այլ որպես ապագա կինոարդյունաբերական հարթակ։ Մինչ փետրվարի 6-ը հանրային քննարկման փուլում գտնվող նախաձեռնությունը կարող է դառնալ առանցքային քայլ Հայաստանի կինոոլորտի կառավարման նոր մոդելի ձևավորման ճանապարհին։
