ՀՀ գլխավոր դատախազությունը հայտնել է, որ Հայաստանի Հանրապետությանը կվերադարձվի Գեղարքունիքի մարզի Մարտունի համայնքի «Մուշ» կինոթատրոնի շենքը։
Ըստ Դատախազության՝ Գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչությունում նախաձեռնված ուսումնասիրությամբ պարզվել էր, որ Հայաստանի Հանրապետությանը պատկանող Մարտունի քաղաքի «Մուշ» կինոթատրոնի 1218 քմ մակերեսով շենքը, 43,7 քմ մակերեսով էլեկտրական ենթակայանը և 0,272 հա հողամասը 2006 թվականի օգոստոսի 14-ին կնքված պայմանագրով ապօրինի օտարվել են ֆիզիկական անձի։ Գույքը վաճառվել է 4 միլիոն 572 հազար դրամով։
Դատախազության տվյալներով՝ օտարման պահին գույքի կադաստրային արժեքը կազմել է 33 միլիոն 246 հազար 992 դրամ, այսինքն՝ այն վաճառվել է կադաստրային արժեքից բազմակի ցածր գնով։ Ներկայում գույքի շուկայականին մոտարկված կադաստրային արժեքը 134 միլիոն 250 հազար դրամ է։
Դատախազությունում ստացված տվյալների համաձայն՝ օտարման գործընթացում հաշվի չի առնվել նաև այն հանգամանքը, որ դեռ 2005 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Մարտունու քաղաքապետը, քաղաքի բնակչության պահանջով և համայնքի ավագանու անդամների անունից, դիմել էր այն ժամանակ գործող ՀՀ վարչապետին։ Դիմումով առաջարկվել էր քաղաքի միակ կինոթատրոնի շենքը հանձնել համայնքին՝ մշակութային կյանքն ու երիտասարդության ժամանցը պատշաճ կազմակերպելու նպատակով։
Ուսումնասիրության արդյունքներով Դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչության կողմից ներկայացված հանցանքի մասին հաղորդման հիման վրա Հակակոռուպցիոն կոմիտեում նախաձեռնվել է քրեական վարույթ։
Բացի այդ, Գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանության վարչությունը 2025 թվականի մարտի 25-ին հայցադիմում էր ներկայացրել Հակակոռուպցիոն դատարան՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել ՀՀ մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության և ֆիզիկական անձի միջև 2006 թվականի օգոստոսի 14-ին կնքված առուվաճառքի պայմանագիրը։
Հայցադիմումով հիմնավորվել է, որ Մարտունի քաղաքի Մյասնիկյան փողոցի 66 հասցեում գտնվող հասարակական նշանակության «Մուշ» կինոթատրոնը վաճառվել է շուկայական և կադաստրային արժեքներից էականորեն ցածր գնով՝ խախտելով ինչպես գույքի գնահատման, այնպես էլ պետական սեփականության օտարման ժամանակ գործող օրենսդրական պահանջները։
Հակակոռուպցիոն դատարանի՝ 2026 թվականի հունիսի 1-ի վճռով Գլխավոր դատախազության հայցը բավարարվել է։ Դատարանը անվավեր է ճանաչել ՀՀ մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարության ու քաղաքացու միջև 2006 թվականի օգոստոսի 14-ին կնքված՝ Մարտունու «Մուշ» կինոթատրոնի օտարման պայմանագիրը։
Դատախազությունը նշում է, որ վճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Հայաստանի Հանրապետությանը կվերադարձվեն Մարտունու «Մուշ» կինոթատրոնի շենքը, էլեկտրական ենթակայանը և հողամասը։
«Մուշ» կինոթատրոնի գործը կարևոր է նաև Հայաստանի կինոցանցի մասնավորեցման ավելի լայն համատեքստում։ «Պետական գույքի մասնավորեցման 2001-2003 թվականների ծրագրի մասին» օրենքն ընդունվել է 2001 թվականի հուլիսի 27-ին՝ Ազգային ժողովի կողմից, իսկ 2001 թվականի օգոստոսի 7-ին այն ստորագրել է ՀՀ այն ժամանակվա նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը։
Օրենքի N 1 ցանկում՝ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարության բաժնի տակ, մասնավորեցման կամ լուծարման առաջարկվող գույքի թվում ընդգրկված էին կինոցանցեր, կինոթատրոններ և կինովարձույթի բաժանմունքներ։ Այդ ցանկում էր նաև Մարտունու կինոցանցի «Մուշ» կինոթատրոնը։ Նույն բաժնում 572-598 համարներով ընդգրկված էին ընդհանուր առմամբ 27 միավորներ, այդ թվում՝ Արթիկի, Ախուրյանի, Տաշիրի, Կապանի, Հրազդանի, Վանաձորի, Դիլիջանի, Վայքի, Իջևանի, Մարտունու, Սևանի, Սպիտակի, Թումանյանի, Տավուշի, Արարատի կինոցանցերը կամ կինոթատրոնները, ինչպես նաև Երևանի «Ուրարտու», «Նոր Ավան», «Ուսանող», «Այրարատ» կինոթատրոնները և Արտաշատի միջշրջանային կինոտեսավարձույթի բաժանմունքը։
Այսպիսով, «Մուշ»-ի պատմությունը մեկ առանձին շենքի հարց չէ։ Այն տեղավորվում է 2000-ականների սկզբին ձևավորված պետական կինոցանցի մասնավորեցման քաղաքականության մեջ։ Մարտունու կինոթատրոնը մասնավորեցման ծրագրում ընդգրկվել էր Ռոբերտ Քոչարյանի նախագահության տարիներին ընդունված օրենքով, իսկ 2006 թվականին, նույն քաղաքական շրջափուլում, գույքը օտարվել էր ֆիզիկական անձի։
Հիշեցնենք, որ կինոոլորտում պետական գույքի կառավարման խնդիրների վերաբերյալ Դատախազությունը նախկինում էլ էր ուսումնասիրություն ներկայացրել։ 2023 թվականին Դատախազությունը տեղեկություններ էր հրապարակել Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի մասնավորեցման գործարքի հետևանքով պետությանը պատճառված վնասի մասին։ Այդ գործով խոսքը վերաբերում էր կինոստուդիայի գույքի օտարմանը, ներդրումային պարտավորություններին և դրանց չկատարման հետևանքներին։ 2015 թվականին «Հայֆիլմ»-ի բաժնետոմսերը վերադարձվել էին Հայաստանի Հանրապետությանը։
Մասնավորեցված կամ մասնավոր կառավարման տակ հայտնված կինոթատրոնների և դրանց տարածքների հարցը մինչ օրս պարբերաբար վերադառնում է հանրային օրակարգ։ Վերջին օրինակներից է Երևանի «Մոսկվա» կինոթատրոնի ամառային դահլիճը։ 2025 թվականի դեկտեմբերին Երևանի քաղաքապետարանը հայտարարել էր, որ «Կինո Մոսկվա»-ի ամառային դահլիճը կվերականգնվի՝ պահպանելով դրա նախնական գաղափարական և ճարտարապետական տրամաբանությունը։ Նախատեսվում էր նաև հեռացնել Թումանյան փողոցի հատվածում առկա ժամանակավոր շինությունները, որոնք խաթարում էին հուշարձանի ամբողջական ընկալումը։
Արդեն 2026 թվականի մայիս-հունիսին ամառային դահլիճի տարածքում իրականացվել են մաքրման աշխատանքներ և մեկնարկել է մուտքը տարիներ շարունակ փակած հին սրճարանի քանդման գործընթացը։ Երևանի քաղաքապետարանը և «Կինոմոսկվա»-ի տնօրինությունը ծրագրում են վերականգնել և արդիականացնել ամառային դահլիճը՝ առանց դրա ճարտարապետական կերպարը խաթարելու։
