ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը չի հստակեցրել՝ նախատեսվում է արդյոք մինչև 2026 թվականի ավարտը կինեմատոգրաֆիայի ոլորտին պետական աջակցության նոր մրցույթների անցկացում։ Այս մասին գերատեսչությունը հայտնել է «ԿինոՊրես»-ի հոկտեմբերի 6-ի լրագրողական հարցմանն ի պատասխան։
ԿԳՄՍ նախարարի 2026 թվականի հուլիսի 1-ի N 32-Ն հրամանով հաստատված կանոնակարգի 4-րդ կետի համաձայն՝ կինեմատոգրաֆիայի ոլորտին պետական ֆինանսավորում հատկացնելու նպատակով մրցույթներն անցկացվում են տարեկան առնվազն երկու անգամ՝ Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի սահմանած ժամանակացույցով։
Օգոստոսի 3-ին Հիմնադրամը միաժամանակ հայտարարել է երկու մրցույթ՝ 2026.1՝ լիամետրաժ և 2026.2՝ կարճամետրաժ կինոնախագծերի համար։
«ԿինոՊրես»-ը նախարարությունից հետաքրքրվել էր, թե արդյոք նույն օրը հայտարարված երկու մրցույթները դիտարկվում են որպես տարեկան երկու առանձին մրցույթ, թե մեկ մրցութային փուլի բաղադրիչներ։ Վերջին դեպքում խմբագրությունը խնդրել էր պարզաբանել՝ նախատեսվում է արդյոք 2026 թվականին ևս մեկ մրցութային փուլի անցկացում և 2026.3 ու 2026.4 մրցույթների հայտարարում։
Նախարարությունը պարզաբանել է, որ լիամետրաժ և կարճամետրաժ կինոնախագծերի մրցույթներն առանձնացվել են կազմակերպչական և ընթացակարգային նկատառումներով՝ գնահատման գործընթացի հստակությունն ու արդյունավետությունն ապահովելու նպատակով։
Միաժամանակ գերատեսչությունը հայտնել է.
«Կանոնակարգի 4-րդ կետի համաձայն՝ մրցույթն անցկացվում է տարեկան առնվազն երկու անգամ, հետևաբար հաջորդ մրցութային փուլերի (օրինակ՝ 2026.3 և 2026.4) հայտարարումը ուղղակիորեն կախված է տարեկան ժամանակացույցից և նախորդ փուլերի ամփոփման ժամկետներից»։
Նախարարությունը, սակայն, չի ներկայացրել տարեկան ժամանակացույցը և չի հստակեցրել՝ նախատեսվում են արդյոք լրացուցիչ մրցույթներ մինչև տարեվերջ։
Հարցման մեկ այլ հատվածով «ԿինոՊրես»-ն անդրադարձել էր կինոարտադրության համար պետական բյուջեով նախատեսված միջոցների բաշխմանը։
2026 թվականի սկզբնական պետական բյուջեով «1056. Կինեմատոգրաֆիայի ծրագիր» ծրագրի «11001. Կինոնկարների արտադրություն» միջոցառման համար նախատեսվել էր 478 մլն 882 հազար դրամ։
Մինչդեռ օգոստոսի 3-ին հայտարարված մրցույթների ընդհանուր բյուջեն կազմել է 272 մլն 715 հազար 300 դրամ, որից 177 մլն 264 հազար 945 դրամը նախատեսված է լիամետրաժ, իսկ 95 մլն 450 հազար 355 դրամը՝ կարճամետրաժ կինոնախագծերի համար։
Այսպիսով, սկզբնական տարեկան հատկացումների և հայտարարված մրցույթների բյուջեի միջև տարբերությունը կազմում է 206 մլն 166 հազար 700 դրամ։
Խմբագրությունը նախարարությունից հետաքրքրվել էր, թե ինչ սկզբունքով է որոշվել մրցույթներին ուղղվող ֆինանսավորման չափը, ինչպես է բաշխվել տարեկան հատկացումների մնացած մասը և նախատեսվում է արդյոք այդ միջոցներից որևէ բաժին ուղղել նոր մրցույթներին կամ այլ կինեմատոգրաֆիական ծրագրերի։
Ի պատասխան՝ նախարարությունը հայտնել է, որ «11001. Կինոնկարների արտադրություն» միջոցառման համար նախատեսված միջոցների մի մասը պայմանագրային հիմքով տրամադրվել է 2025–2026 թվականների անցողիկ ֆիլմերի ֆինանսավորմանը։
Սակայն գերատեսչությունը չի նշել այդ նախագծերին հատկացված գումարների չափերը, չի ներկայացրել տարեկան միջոցների ամբողջական բաշխումը և չի տրամադրել խմբագրության պահանջած հաստատված ու փոփոխված ծախսերի նախահաշիվները։
Մրցույթներին չուղղված կամ դրանց արդյունքում չբաշխված գումարների հետագա տնօրինման վերաբերյալ նախարարությունը հայտնել է, որ հստակ դիրքորոշում հնարավոր կլինի ներկայացնել մրցույթների ամփոփումից, ֆինանսավորման վերջնական բաշխումից և փաստացի օգտագործված միջոցների չափը որոշելուց հետո։
Հոկտեմբերի 30-ին Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի հրապարակած տվյալներով՝ 2026.1 և 2026.2 մրցույթներին ներկայացված ընդհանուր 90 հայտերից մրցույթներում ընդգրկվել է 43-ը՝ 25 լիամետրաժ և 18 կարճամետրաժ կինոնախագիծ։ Նախագծերի գնահատման և ֆինանսավորման հաստատման փուլերը դեռ առջևում են։
Հատկանշական է, որ գործող կանոնակարգի 5-րդ կետով սահմանված է՝ տարվա չորրորդ եռամսյակում հայտարարված մրցույթում հաստատված նախագծերի պետական ֆինանսավորումն իրականացվում է հայտարարությանը հաջորդող ֆինանսական տարում։ Հետևաբար, եթե մինչև 2026 թվականի ավարտը նոր մրցույթներ հայտարարվեն, դրանց արդյունքում ընտրված նախագծերի ֆինանսավորումը կիրականացվի արդեն 2027 թվականին։
