Փետրվարի 13-ին Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը համաձայնություն տվեց 1997 թվականին ԱՊՀ երկրների կողմից ստեղծված Եվրասիական կինոակադեմիայի լուծարմանը: Այս որոշումը վրդովմունքի ալիք է բարձրացրել ռուսալեզու հայկական լրատվամիջոցներում, ինչպես նաև քննադատություն և մեղադրանքներ Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության հասցեին:
1997 թվականին ԱՊՀ երկրների կողմից ստեղծվեց Եվրասիական կինոակադեմիան: Համաձայնագիրը ստորագրեցին Հայաստանը, Վրաստանը, Ադրբեջանը, Ռուսաստանը, Բելառուսը, Ուզբեկստանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Տաջիկստանը, Թուրքմենստանը և Մոլդովան: Ուկրաինան համաձայնագրին չմիացավ: Այսքանով գործընթացը ավարտվեց:
Թղթի վրա այս կազմակերպությունը նախատեսում էր ազգային կինոմշակույթների զարգացում, ստեղծագործական կինեմատոգրաֆի աջակցություն, ազգային կինոարվեստի ավանդույթների պահպանում; ստեղծագործական որոնումների խթանում, երիտասարդ կինոգործիչների աջակցություն, մասնագիտական փորձի փոխանակում; հանդիսատեսի բարձր մշակույթի դաստիարակումը և ազգային կինոարվեստին հանրային աջակցության ստեղծումը; փոխվստահության և համագործակցության մթնոլորտի ստեղծում կինոյի հեղինակների համար:
Սակայն փաստացի Եվրասիական կինոակադեմիայի գործունեությունն այդպես էլ չսկսվեց նրա գոյության 27 տարիների ընթացքում: 2023 թվականին ԿինոՊրեսը հարցումներ է ուղարկել ԱՊՀ գլխավոր շտաբ՝ Մոսկվայում և Մինսկում կազմակերպության գրասենյակներ՝ դրա իրական գործունեությունը պարզելու նպատակով: Կանոնադրական փաստաթղթերի համաձայն՝ կինոակադեմիան ստեղծվել է «ժամանակակից բազմազգ կինոմշակույթի զարգացման, ազգային կինեմատոգրաֆիաների ավանդույթների պահպանման և բազմապատկման համար», սակայն որևէ ակտիվություն չի արձանագրվել: Բոլոր հարցումները մնացին անպատասխան:
Հետաքրքիր է, որ Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ Նիկիտա Միխալկովի նախաձեռնությունը նոր Եվրասիական կինոակադեմիա ստեղծելու և «Ադամանդե թիթեռ» մրցանակի հիմնադրման մասին համընկել է հին կազմակերպության պաշտոնական լուծարման հետ:
Հատկանշական է, որ Եվրասիական կինոակադեմիան գրանցվել էր Մոսկվայում՝ ՌԴ կինեմատոգրաֆիստների միության հասցեով: ԿինոՊրեսը հարցում է ուղարկել Ռուսաստանի մշակույթի նախարարության մամուլի ծառայություն, որտեղից ստացվել է պատասխան այն մասին, որ նախարարությունը տեղեկություններ չունի տվյալ կազմակերպության գործունեության մասին:
Կազմակերպության լուծարման մասին պաշտոնական որոշումից հետո ԿինոՊրեսը դիմել է ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն՝ ճշտելու, թե ով է նախաձեռնել Եվրասիական կինոակադեմիայի գործունեության դադարեցումը: Ստացված պատասխանի համաձայն՝ դրա ստեղծման մասին համաձայնագիրն ուժը կորցրել է դեռևս 2023 թվականին: Նույն թվականի սեպտեմբերին ԱՊՀ երկրների մշակութային համագործակցության խորհուրդը որոշում ընդունեց համաձայնագրի գործողության դադարեցման մասին, քանի որ կազմակերպությունը չէր գործում:
2024 թվականի հոկտեմբերին ՌԴ նախագահի միջազգային մշակութային համագործակցության հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ Միխայիլ Շվիդկոյը ՏԱՍՍ-ին ասել էր, որ Եվրասիական կինոակադեմիայի և կինոմրցանակի ձևավորման գործընթացը հեշտ չէ, սակայն աշխատանքը հեռանկար ունի, և արդյունքը հաջող կլինի:
Հարց է առաջանում, թե ինչու էր պետք լուծարել ԱՊՀ երկրների կողմից 27 տարի առաջ ՌԴ կինեմատոգրաֆիստների միության բազայի վրա ստեղծված կազմակերպությունը, որպեսզի 27 տարի անց նույն միության բազայի վրա ՌԴ-ի կողմից ստեղծվի նույն կազմակերպությունը:
Ընդ որում, «Գոլոս Արմենիի» թերթի թղթակից Աշոտ Արամյանը պնդում էր, որ «Եվրասիական կինոակադեմիայի ստեղծման մասին համաձայնագրին մեր երկրի մասնակցելը կամ չմասնակցելը ոչ մի կերպ չի ազդում բյուջետային եկամուտների և ծախսերի վրա», Թեև հիմնադիր պայմանագիրը հակառակն է պնդում: Հիմնադրման այմանագրի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ «Կինոակադեմիայի միջոցները գոյանում են կողմերի տարեկան մուծումներից, որոնք իրականացվում են ֆինանսական կամ այլ ռեսուրսների տրամադրման ձևով, պետությունների, իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց կամավոր մուծումներից և նվիրատվություններից, Կինոակադեմիայի անդամների անդամավճարներից; բարեգործական և մշակութային միջոցառումների, վիճակախաղերի և այլ աղբյուրների անցկացումից մուտքեր, որոնք արգելված չեն այն պետության գործող օրենսդրությամբ, որի տարածքում գտնվում է գործադիր տնօրինությունը»: Իսկ նույն հոդվածի երրորդ կետում նշվում է՝ «Կողմերի տարեկան բաժնային մուծումների չափը, դրանց կատարման կարգն ու ժամկետները հաստատվում են Անկախ Պետությունների Համագործակցության կառավարությունների ղեկավարների խորհրդի կողմից՝ հոգաբարձուների խորհրդի ներկայացմամբ»:
Այսպիսով, Հայաստանի մասնակցությունը Եվրասիական կինոակադեմիայի գործունեությանը կարտացոլվեր երկրի բյուջեի վրա և 1997 թվականին երկիրը նման պարտավորություն ստանձնել էր:
Չնայած ԱՊՀ-ի հետ Հայաստանի համագործակցության նկատմամբ մեծ ուշադրությանը, Եվրասիական կինոակադեմիայի լուծարման ֆորմալ նախաձեռնողը ԱՊՀ երկրների մշակութային համագործակցության խորհուրդն էր, որը վերջակետ դրեց գոյություն չունեցող կազմակերպության պատմությանը, այլ ոչ թե Հայաստանի Հանրապետությունը:
