ԿինոՊրեսը հոդվածների շարքով ներկայացնում է «Բանբեր Հայաստանի արխիվներից» գիտահանրամատչելի հանդեսի «Կինոարվեստը և Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության իշխանությունների քաղաքականությունը 1945-1956 թթ.» ուսումնասիրությունը: Գուցե մեր անցյալը օգնի հասկանալ ներկան և գտնել խնդիրների լուծման ճանապարհը:
«1946թ. սեպտեմբերի 4-ին ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի Կազմբյուրոն «Մեծ կյանք» կինոնկարի մասին որոշում ընդունեց, որը կանխորոշեց խորհրդային կինոարվեստի հետագա ճակատագիրը: Այս ֆիլմը նվիրված էր Դոնբասի վերականգնմանը: Այն կուսակցական վերադասը մի շարք նկատառումներով գնահատեց որպես «գաղափարա-քաղաքական առումով արատավոր և գեղարվեստական տեսանկյունից ծայրահեղ թույլ»:
ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի Քաղբյուրոն 1946թ. դեկտեմբերի 16-ին ընդունեց «Կինոարտադրության կազմակերպման խոշոր բացթողումների և կինոստուդիաներում պետական միջոցների գողության զանգվածային փաստերի մասին» որոշում:
Այդտեղ մասնավորապես հիշատակվում էր, որ Երևանի կինոստուդիան 1946թ. ոչ մի ֆիլմ չի թողարկել, որ այնտեղ ստուգումների արդյունքում հայտնաբերվել են պետական սեփականության հափշտակման դեպքեր: Այս որոշմամբ վերացվեց սցենարներ քննարկող և հաստատող մարմինների բազմակիությունը: Այսուհետ կինոնկարների սցենարների քննարկումն ու հաստատումը հանձնարարվեց անձամբ ԽՍՀՄ Կինեմատոգրաֆիայի նախարարին և Գեղարվեստական խորհրդին: Միաժամանակ, նախարարին պարտավորեցրեցին կառավարության հաստատմանը ներկայացնել յուրաքանչյուր լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմ:
ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի Բյուրոն 1946թ. դեկտեմբերի 7-ին ընդունեց Երևանի կինոստուդիայի աշխատանքների բարելավման միջոցառումների մասին որոշում:
Կինոստուդիան սկսել էր անբավարար աշխատել: Բավական է նշել, որ պատերազմի սկզբից սկսած նկարահանվել էր ընդամենը երկու գեղարվեստական կինոնկար` «Դավիթ Բեկ» և «Մի անգամ գիշերը»: Փաստորեն, ստուդիայի ողջ գործունեությունը սահմանափակվել էր փաստագրական-վավերագրական ֆիլմերի նկարահանմամբ և կրկնօրինակմամբ: Մյուս կողմից, չնայած կուսակցական վերադասի բազմաթիվ հրահանգներին` կինոստուդիայի ղեկավարությունն այդպես էլ անցում չէր կատարել ժամանակակից թեմատիկայի: Ավելին, սցենարների ստեղծման նպատակով չէին ընդգրկվել հայ գրողները: Կինոստուդիայի արտադրա-տեխնիկական բազան բարձրորակ գեղարվեստական կինոնկարների թողարկման ժամանակակից պայմաններին չէր բավարարում, զուրկ էր անհրաժեշտ կինոտեխնիկայից:
Մյուս կողմից, ՀԽՍՀ Կինեմատոգրաֆիայի նախարարությունը քննադատվեց կինոստուդիայի աշխատանքը վատ ղեկավարելու համար: Նրան հանձնարարվեց սցենարական աշխատանքներում ներգրավել գրողների լավագույն կադրերին՝ այդ թվում նաև Մոսկվայից, Գրողների միության հետ անցկացնել կինոդրամատուրգիայի հատուկ խորհրդակցություն՝ քննարկելով կինոստուդիայի սցենարային պատվերների թեմատիկ պլանը: Ըստ այդմ, 1947թ. պետք է ժամանակակից խորհրդային թեմայով լավագույն սցենարի մրցույթ անցկացվեր: Գրողների միությանը կից կազմակերպվեց կինոդրամատուրգների սեկցիա:
Երիտասարդ ստեղծագործական և տեխնիկական կադրերի պատրաստման նպատակով հանձնարարվեց առաջնահերթ ուշադրություն դարձնել նրանց համար մարքսիզմ-լենինիզմի հիմունքների, պատմության և փիլիսոփայության, ռեժիսորական, դերասանական, օպերատորական արվեստի հարցերի վերաբերյալ պարբերական դասախոսությունների կազմակերպումը:
Քաղաքական տեսանկյունից կուսակցական վերադասն առաջնահերթային խնդիր էր համարում կինոստուդիայի կուսկազմակերպության ղեկավարության ամրապնդումը քաղաքականապես պատրաստված կադրերով: Ըստ այդմ, անհրաժեշտ էր համարվում ստուդիայի աշխատողների շրջանում գաղափարա-դա- ստիարակչական աշխատանքի ուժեղացումը և սոցիալիստական մրցության լայնորեն ծավալումը: Առանձնահատուկ խստությամբ կինոստուդիայի ղեկավարությունը զգուշացվեց շտապ քայլեր չձեռնարկելու համար աշխատանքից հեռացմամբ:
Կինոարվեստի նկատմամբ իշխանությունների առանձնահատուկ ուշադրությամբ պետք է բացատրել ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի քարոզչության գծով քարտուղար Զ.Գրիգորյանի 1946թ. նոյեմբերի 26-ի զեկուցագիրը Գր.Հարությունյանին Երևանի կինոստուդիայի աշխատանքների վերաբերյալ:
Քննադատաբար նշվում էր կինոստուդիայի աշխատանքների կտրուկ վատթարացման փաստը՝ հատկապես ժամանակակից թեմաներին չանցնելու առումով: Խիստ քննադատության ենթարկվեց սցենարային բաժինը, որը համարվում էր ստուդիայի հիմնական առաջատար բաժինը, քանզի սցենարների պատվերները տրվում էին մեծ մասամբ պատահական մարդկանց: Այս առումով, անընդունելի էր համարվում պատմական թեմաներով տարվելը և ժամանակակից թեմաների անտեսումը: Ըստ այդմ, ստուդիայի «ամենախոցելի» տեղը համարվում էր հենց այս ոլորտը:
Ստուդիայի արտադրա-տեխնիկական բազան գնահատվում էր որպես «խղճուկ» և ժամանակակից պայմաններին չհամապատասխանող: Սա բացատրվում էր կինոարտադրության հետագա աճի հստակ հեռանկարի բացակայությամբ: Ստուդիայի բոլոր առկա արտադրամասերը տեղավորված էին ոչ պիտանի և չհարմարեցված շինություններում, նրանց միջև անմիջական կապ չկար: Ավելին, բացակայում էին համալիր գործունեության համար անհրաժեշտ մի շարք արտադրամասեր: Ընդ որում, ստուդիան տարածքն ընդարձակելու հնարավորություն չուներ: Ստուդիան աշխատում էր դեռևս 1927-1929թթ. սարքավորումներով, որոնցից պիտանի էր մնացել 40 տոկոսը: Նման վիճակով Երևանի կինոստուդիան միանշանակ համարվում էր որպես անլիարժեք արտադրական ձեռնարկություն:
Անմխիթար էր գնահատվում կինոստուդիայի ռեժիսորական, օպերատորական, նկարչական կադրերի պատրաստման վիճակը: Քաղաքական սխալ էր համարվում երիտասարդ կադրերի շրջանում գաղափարա-դաստիարակչական որևէ աշխատանքի բացակայությունը, ինչի համար մեղադրվում էր ստուդիայի ղեկավարությունը: Այս հանգամանքով էր բացատրվում նաև քննադատության և ինքնաքննադատության բացակայությունը: Դերասանական կադրերի պատրաստման վիճակը գնահատվում էր որպես «շատ վատ», քանզի փաստացի կերպով նրանց հետ ոչ մի աշխատանք չէր կատարվում: Երևանի կինոստուդիայում բացակայում էր կայուն ֆինանսական կարգ, ինչի արդյունքում գումարներն աննպատակային էին ծախսվում: Առանձնակի կերպով քննադատվեց ստուդիայի կուսկազմակերպության գործունեությունը’ քաղաքական և գաղափարական անհրաժեշտ աշխատանք չկատարելու համար:»
- «Կինոարվեստը և Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունների քաղաքականությունը 1945-1956 թթ.: Մաս 2» կարդացեք այստեղ:
